Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng nam khoa có thể khiến tinh trùng vẫn được sản xuất trong tinh hoàn nhưng không đi ra được cùng tinh dịch, từ đó làm giảm khả năng sinh sản hoặc gây vô tinh do tắc nghẽn. Nam giới nên khám tại cơ sở Nam khoa – sức khỏe sinh sản nam chuyên sâu, nơi có khả năng xác định chính xác vị trí tắc, đánh giá chức năng sinh tinh và lựa chọn giữa điều trị nhiễm trùng, vi phẫu tái thông đường dẫn tinh hoặc lấy tinh trùng hỗ trợ sinh sản. Tại TP.HCM, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một địa chỉ phù hợp để thăm khám, đánh giá chuyên sâu và xây dựng hướng xử trí cá thể hóa.
Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng nam khoa là gì?
Trong cách gọi thông thường, “tắc ống dẫn tinh” thường được dùng để mô tả tình trạng đường vận chuyển tinh trùng từ tinh hoàn ra ngoài bị cản trở.
Tuy nhiên, trên thực tế, vị trí tắc không nhất thiết nằm ở đoạn giữa của ống dẫn tinh. Tình trạng bế tắc có thể xuất hiện tại:
- mào tinh;
- ống dẫn tinh;
- đoạn nối giữa mào tinh và ống dẫn tinh;
- ống phóng tinh;
- hoặc một số vị trí khác trên đường dẫn tinh.
Sau nhiễm trùng, phản ứng viêm có thể gây phù nề lúc cấp tính. Nếu viêm kéo dài hoặc tổn thương nặng, quá trình lành thương có thể để lại xơ hóa, dính và hẹp lòng đường dẫn tinh.
Hướng dẫn của Hiệp hội Niệu khoa châu Âu ghi nhận viêm mào tinh cấp hoặc mạn là một trong những nguyên nhân mắc phải của tắc nghẽn đường sinh dục nam; nhiễm trùng cũng có thể liên quan đến bế tắc ở vùng ống phóng tinh.
Điểm quan trọng là: hết viêm không đồng nghĩa chắc chắn đường dẫn tinh sẽ tự thông trở lại.
Nếu mô sẹo đã hình thành và gây bít tắc cơ học, việc dùng thêm kháng sinh thường không thể “làm tan” đoạn xơ sẹo đó.
Những nhiễm trùng nam khoa nào có thể ảnh hưởng đường dẫn tinh?
Không phải cứ từng viêm nhiễm sinh dục là chắc chắn sẽ bị tắc ống dẫn tinh. Tuy nhiên, nguy cơ cần được chú ý hơn ở những người từng mắc viêm nặng, tái phát hoặc điều trị muộn.
Viêm mào tinh
Đây là một trong những bệnh lý có liên quan rõ nhất với bế tắc đường dẫn tinh mắc phải.
Mào tinh nằm phía sau tinh hoàn, là nơi tinh trùng tiếp tục trưởng thành trước khi đi vào ống dẫn tinh.
Khi mào tinh bị viêm, đặc biệt là viêm nặng hoặc tái diễn, tổ chức viêm có thể lành bằng mô xơ. Nếu những ống nhỏ trong mào tinh bị xơ hóa, tinh trùng có thể bị chặn lại ngay từ vị trí này.
Theo hướng dẫn EAU, nhiễm trùng do viêm mào tinh cấp hoặc mạn là nguyên nhân được ghi nhận của tắc nghẽn tại mào tinh.
Viêm tinh hoàn – mào tinh hoàn
Khi tình trạng viêm lan từ mào tinh sang tinh hoàn hoặc ngược lại, hậu quả sinh sản có thể phức tạp hơn.
Nam giới lúc này có thể gặp đồng thời:
- tổn thương đường dẫn tinh;
- tổn thương chức năng sản xuất tinh trùng;
- teo tinh hoàn sau viêm;
- giảm số lượng và chất lượng tinh trùng.
Do đó, nếu sau viêm mào tinh – tinh hoàn mà tinh dịch đồ không có tinh trùng, bác sĩ phải phân biệt rất rõ:
Tinh trùng không được sản xuất đủ hay tinh trùng được sản xuất nhưng bị tắc đường đi?
Hai cơ chế này có phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau.
Nhiễm khuẩn đường sinh dục kéo dài
Các nhiễm trùng đường sinh dục nam có thể liên quan đến:
- niệu đạo;
- tuyến tiền liệt;
- mào tinh;
- tinh hoàn;
- hệ thống ống dẫn tinh và ống phóng tinh.
EAU xem viêm niệu đạo, viêm tuyến tiền liệt, viêm tinh hoàn và viêm mào tinh là những nhiễm trùng thuộc hệ sinh dục nam có khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản trong một số trường hợp.
Bệnh lây truyền qua đường tình dục
Một số trường hợp viêm mào tinh ở nam giới trẻ có liên quan đến các tác nhân lây truyền qua đường tình dục.
Nếu nhiễm trùng không được phát hiện sớm hoặc người bệnh tự dùng thuốc không đúng phác đồ, tình trạng viêm có thể kéo dài và để lại biến chứng.
Tuy nhiên, không nên suy luận rằng cứ từng mắc lậu hoặc Chlamydia là chắc chắn bị tắc ống dẫn tinh. Muốn kết luận phải dựa vào đánh giá chuyên khoa và xét nghiệm sinh sản.
Lao sinh dục nam
Lao mào tinh – tinh hoàn là một nguyên nhân ít gặp hơn nhưng đặc biệt đáng chú ý vì bệnh có thể tiến triển âm thầm, gây xơ hóa và bế tắc nhiều vị trí của đường dẫn tinh.
Một số trường hợp chỉ phát hiện sau khi nam giới đi khám hiếm muộn và tinh dịch đồ không có tinh trùng.
Dấu hiệu nào gợi ý tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng?
Bản thân tắc đường dẫn tinh có thể không gây đau.
Nhiều nam giới vẫn:
- có ham muốn bình thường;
- cương dương bình thường;
- đạt cực khoái bình thường;
- xuất tinh bình thường bằng mắt thường;
- có lượng tinh dịch tương đối bình thường.
Nhưng khi làm tinh dịch đồ lại phát hiện không có tinh trùng hoặc số lượng tinh trùng rất thấp.
Đây chính là lý do nam giới có thể sống nhiều năm mà không biết mình bị bế tắc cho tới lúc mong con.
Một số tình huống cần nghĩ đến tắc nghẽn đường dẫn tinh gồm:
- từng viêm mào tinh hoặc viêm tinh hoàn nặng;
- từng sưng đau bìu kéo dài;
- viêm mào tinh tái phát nhiều lần;
- trước đây từng mắc nhiễm trùng đường sinh dục;
- tinh dịch đồ không có tinh trùng;
- tinh hoàn có kích thước tương đối bình thường nhưng không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch;
- sờ thấy mào tinh căng, to hoặc bất thường;
- hai vợ chồng mong con lâu nhưng chưa có thai.
Theo EAU, vô tinh do tắc nghẽn thường có thể đi kèm tinh hoàn kích thước bình thường, FSH tương đối bình thường và mào tinh giãn; tuy nhiên không một dấu hiệu riêng lẻ nào đủ để tự kết luận tại nhà.
Không có tinh trùng chưa chắc là tắc ống dẫn tinh
Đây là điểm rất quan trọng.
Khi tinh dịch đồ ghi nhận azoospermia – vô tinh, có hai nhóm nguyên nhân lớn:
Vô tinh do tắc nghẽn
Tinh hoàn vẫn có khả năng sản xuất tinh trùng nhưng đường dẫn bị tắc.
Trường hợp này có thể gặp sau:
- viêm mào tinh;
- phẫu thuật vùng bẹn – bìu;
- thắt ống dẫn tinh;
- dị tật bẩm sinh đường dẫn tinh;
- tổn thương ống phóng tinh.
Vô tinh không do tắc nghẽn
Ở nhóm này, vấn đề chủ yếu nằm ở khả năng sản xuất tinh trùng của tinh hoàn hoặc hệ nội tiết điều khiển quá trình sinh tinh.
Ví dụ:
- suy tinh hoàn;
- tổn thương tinh hoàn sau quai bị;
- bất thường di truyền;
- rối loạn nội tiết;
- hậu quả một số thuốc hoặc hormone ngoại sinh.
Hiệp hội Niệu khoa Hoa Kỳ và Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ khuyến cáo nam giới vô tinh cần được đánh giá để phân biệt bế tắc đường sinh dục với suy giảm sản xuất tinh trùng trước khi lựa chọn hướng điều trị.
Vì vậy, không nên nhìn một kết quả tinh dịch đồ “0 tinh trùng” rồi lập tức kết luận phải nối ống dẫn tinh.
Khám tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng cần kiểm tra những gì?
Một cơ sở Nam khoa chuyên sâu sẽ không chỉ cho người bệnh làm tinh dịch đồ rồi kết luận.
1. Khai thác tiền sử nhiễm trùng
Bác sĩ cần biết:
- trước đây từng viêm mào tinh chưa;
- viêm một bên hay hai bên;
- từng mắc lậu, Chlamydia hoặc nhiễm trùng sinh dục khác không;
- có từng sốt, sưng đỏ bìu hay không;
- đã dùng thuốc gì;
- bệnh có tái phát không;
- đã từng phẫu thuật bẹn, bìu hoặc tinh hoàn chưa;
- thời gian hai vợ chồng mong con.
Những thông tin này giúp định hướng vị trí và cơ chế tắc.
2. Khám tinh hoàn, mào tinh và ống dẫn tinh
Bác sĩ Nam khoa có thể đánh giá:
- kích thước hai tinh hoàn;
- độ chắc của tinh hoàn;
- mào tinh có căng hay giãn không;
- có nốt xơ hay bất thường không;
- có sờ thấy đầy đủ ống dẫn tinh hay không;
- có giãn tĩnh mạch thừng tinh đi kèm không.
EAU lưu ý mào tinh giãn hoặc xuất hiện nốt bất thường tại mào tinh – ống dẫn tinh có thể là những dấu hiệu hỗ trợ định hướng bế tắc.
3. Tinh dịch đồ
Đây là xét nghiệm rất quan trọng.
Bác sĩ không chỉ nhìn có hay không có tinh trùng mà còn quan tâm đến:
- thể tích tinh dịch;
- pH;
- mật độ tinh trùng;
- độ di động;
- hình dạng;
- một số đặc điểm khác tùy trường hợp.
Nếu lần đầu không tìm thấy tinh trùng, bác sĩ có thể yêu cầu kiểm tra lại theo quy trình phù hợp trước khi xác định vô tinh.
4. Xét nghiệm nội tiết sinh sản nam
Một số xét nghiệm có thể gồm:
- FSH;
- LH;
- testosterone;
- prolactin hoặc các hormone khác khi có chỉ định.
FSH tương đối bình thường cùng với tinh hoàn có thể tích tốt thường khiến bác sĩ nghĩ nhiều hơn đến vô tinh do tắc, nhưng không thể dùng FSH đơn độc để chẩn đoán.
5. Siêu âm
Tùy tình huống, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm bìu để đánh giá:
- tinh hoàn;
- mào tinh;
- cấu trúc vùng bìu;
- tổn thương sau viêm;
- các bệnh lý đi kèm.
Nếu nghi bế tắc ở đoạn xa như ống phóng tinh, việc đánh giá sẽ có hướng khác với người bị tắc ở mào tinh.
Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng điều trị như thế nào?
Điều trị phụ thuộc rất lớn vào nhiễm trùng còn hoạt động hay không, vị trí tắc ở đâu, tinh hoàn có còn sinh tinh tốt không và mục tiêu sinh con của hai vợ chồng.
Điều trị nhiễm trùng đang hoạt động
Nếu người bệnh vẫn còn:
- đau mào tinh;
- sưng bìu;
- tiểu buốt;
- chảy dịch niệu đạo;
- biểu hiện nhiễm khuẩn;
thì bước đầu tiên thường là xác định và điều trị đúng nguyên nhân nhiễm trùng.
Điều trị viêm mào tinh đúng lúc giúp kiểm soát tác nhân gây bệnh, giảm triệu chứng và giảm nguy cơ một số biến chứng như đau mạn tính hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Tuy nhiên cần hiểu:
Kháng sinh điều trị vi khuẩn, không phải thuốc thông ống dẫn tinh đã xơ sẹo.
Nếu tình trạng viêm đã khỏi từ lâu nhưng đường dẫn tinh bị bít bởi xơ hóa thì cần đánh giá phương án khác.
Vi phẫu tái thông đường dẫn tinh
Nếu xác định người bệnh bị vô tinh do tắc nghẽn và vẫn còn khả năng sinh tinh, một số trường hợp có thể cân nhắc phẫu thuật tái tạo.
Tùy vị trí tắc, bác sĩ có thể cân nhắc:
Nối ống dẫn tinh – ống dẫn tinh
Phương pháp này phù hợp với một số dạng tắc tại ống dẫn tinh khi hai đầu có thể được nối lại.
Đây là kỹ thuật vi phẫu đòi hỏi độ chính xác cao vì lòng ống dẫn tinh rất nhỏ.
Nối ống dẫn tinh – mào tinh
Nếu bế tắc nằm ở mào tinh do hậu quả viêm, việc chỉ nối hai đầu ống dẫn tinh có thể không giải quyết được vấn đề.
Một số trường hợp phải thực hiện nối ống dẫn tinh vào một ống mào tinh còn thông, gọi là epididymovasostomy.
Hướng dẫn EAU khuyến cáo vi phẫu nối mào tinh – ống dẫn tinh có thể được xem xét ở nam giới vô tinh do tắc nghẽn mào tinh mắc phải, đặc biệt khi người vợ còn dự trữ buồng trứng thuận lợi.
Điều này cho thấy quyết định phẫu thuật không chỉ dựa vào nam giới mà còn phải cân nhắc tuổi và khả năng sinh sản của người vợ.
Lấy tinh trùng để làm IVF/ICSI
Không phải người nào cũng phù hợp để tái thông đường dẫn tinh.
Một số trường hợp:
- đoạn tắc quá dài;
- xơ dính nhiều vị trí;
- tổn thương mào tinh phức tạp;
- phẫu thuật tái tạo khó khả thi;
- vợ lớn tuổi hoặc dự trữ buồng trứng giảm;
- cặp đôi muốn rút ngắn thời gian điều trị hiếm muộn;
có thể được tư vấn lấy tinh trùng trực tiếp từ mào tinh hoặc tinh hoàn để thực hiện hỗ trợ sinh sản.
Các phương pháp có thể được sử dụng tùy trường hợp gồm:
- PESA;
- MESA;
- TESA;
- TESE.
AUA/ASRM xác nhận nam giới bị vô tinh do tắc nghẽn có thể lấy tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn để sử dụng trong hỗ trợ sinh sản.
EAU cũng khuyến cáo các kỹ thuật lấy tinh trùng có thể được sử dụng khi không thể tái tạo đường dẫn tinh hoặc khi cặp đôi lựa chọn thực hiện ICSI trực tiếp.
Nối lại hay lấy tinh trùng làm IVF: phương án nào tốt hơn?
Không có câu trả lời giống nhau cho mọi gia đình.
| Yếu tố | Có thể nghiêng về tái thông | Có thể nghiêng về lấy tinh trùng + ICSI |
| Vị trí tắc | Có thể vi phẫu tái tạo | Tắc phức tạp, nhiều đoạn |
| Khả năng sinh tinh | Còn tốt | Còn tinh trùng để lấy |
| Tuổi người vợ | Còn nhiều thời gian sinh sản | Tuổi cao hơn, cần tối ưu thời gian |
| Dự trữ buồng trứng | Tốt | Giảm |
| Mong muốn | Muốn có cơ hội mang thai tự nhiên | Chấp nhận hỗ trợ sinh sản |
| Tiền sử | Tắc khu trú | Xơ dính nặng, nhiều phẫu thuật |
Vì vậy, nơi điều trị tốt không phải nơi “ai cũng được mổ nối”, mà là nơi đánh giá được toàn bộ chiến lược sinh sản của cặp đôi.
Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng nên điều trị ở đâu tại TP.HCM?
Nam giới nên ưu tiên cơ sở Nam khoa chuyên sâu về sức khỏe sinh sản nam, thay vì chỉ đến nơi điều trị viêm nhiễm thông thường.
Một địa chỉ phù hợp để thăm khám tại TP.HCM là Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health.
Điểm quan trọng trong trường hợp này là bệnh nhân cần được tiếp cận dưới góc nhìn Nam khoa – sinh sản nam:
- xác định nhiễm trùng đã được kiểm soát chưa;
- xác nhận có thật sự vô tinh hoặc giảm tinh trùng hay không;
- phân biệt vô tinh do tắc với vô tinh do suy sinh tinh;
- xác định vị trí bế tắc;
- đánh giá khả năng tái thông;
- cân nhắc phương án lấy tinh trùng và hỗ trợ sinh sản nếu cần.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là một trong những chuyên gia Nam khoa – sức khỏe nam giới có kinh nghiệm trong đánh giá các bệnh lý sinh sản nam và đang thăm khám tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health. Thông tin đặt hẹn hiện công bố địa chỉ tại 7B/31 Thành Thái, phường Diên Hồng, TP.HCM, hotline 0902 353 353.
Điều quan trọng là bệnh nhân không nên mặc định rằng mình chắc chắn cần phẫu thuật. Sau khi xác định vị trí và mức độ tắc, bác sĩ mới có thể tư vấn trường hợp nào phù hợp điều trị tái tạo, trường hợp nào nên phối hợp trung tâm hỗ trợ sinh sản.
Những ai nên đi khám sớm?
Bạn nên khám Nam khoa – sinh sản nam sớm nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- từng bị viêm mào tinh hai bên;
- từng viêm tinh hoàn – mào tinh hoàn nặng;
- nhiều lần sưng đau bìu;
- đã điều trị nhiễm trùng nhưng sau đó khó có con;
- tinh dịch đồ không có tinh trùng;
- tinh trùng giảm rất nặng;
- từng mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục và hiện đang mong con;
- từng phẫu thuật vùng bẹn, bìu hoặc tinh hoàn;
- hai vợ chồng quan hệ đều đặn không tránh thai nhưng chưa có thai.
Đặc biệt, người đã có kết quả “không có tinh trùng” không nên tự mua thuốc bổ tinh trùng sử dụng kéo dài nhiều tháng trước khi xác định nguyên nhân.
Nếu đường dẫn bị tắc hoàn toàn, việc uống thực phẩm bổ sung không thể cơ học làm đoạn xơ hẹp thông trở lại.
Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng & Những câu hỏi thường gặp
Tắc ống dẫn tinh sau viêm mào tinh có chữa được không?
Có những trường hợp có thể điều trị, nhưng phương án phụ thuộc vị trí và mức độ tắc.
Nếu tắc khu trú và hệ thống phía trên còn tốt, bác sĩ có thể cân nhắc vi phẫu tái thông. Nếu không thể tái tạo, vẫn có thể cân nhắc lấy tinh trùng từ mào tinh hoặc tinh hoàn để hỗ trợ sinh sản.
Uống kháng sinh có làm thông ống dẫn tinh không?
Kháng sinh có vai trò khi còn nhiễm khuẩn phù hợp với chỉ định điều trị.
Tuy nhiên, nếu nhiễm trùng đã gây xơ hóa và bít tắc cơ học thì kháng sinh không phải phương pháp tái thông đoạn xơ.
Tắc ống dẫn tinh có còn xuất tinh được không?
Có.
Phần lớn thể tích tinh dịch đến từ các tuyến sinh dục phụ, không phải từ tinh trùng. Vì vậy, nam giới bị bế tắc đường dẫn tinh vẫn có thể cương, đạt cực khoái và xuất tinh gần như bình thường bằng mắt thường.
Tắc ống dẫn tinh có làm yếu sinh lý không?
Không nhất thiết.
Bế tắc đường dẫn tinh chủ yếu ảnh hưởng đến khả năng đưa tinh trùng ra ngoài và khả năng sinh sản. Nó không đồng nghĩa với rối loạn cương hay giảm ham muốn.
Nếu người bệnh đồng thời bị giảm testosterone, tổn thương tinh hoàn, đau mạn tính hoặc lo âu do hiếm muộn thì chức năng tình dục có thể bị ảnh hưởng gián tiếp.
Không có tinh trùng sau viêm mào tinh có chắc chắn do tắc không?
Không.
Viêm nặng có thể ảnh hưởng cả đường dẫn tinh lẫn chức năng tinh hoàn. Vì vậy bác sĩ cần phối hợp tinh dịch đồ, thăm khám, nội tiết và các đánh giá cần thiết để phân biệt tắc nghẽn với suy sinh tinh.
Tắc một bên ống dẫn tinh có gây vô sinh không?
Không phải lúc nào cũng vậy.
Nếu tinh hoàn và đường dẫn tinh bên còn lại hoạt động bình thường, nam giới vẫn có thể có tinh trùng trong tinh dịch và vẫn có khả năng sinh sản tự nhiên.
Tắc hai bên ống dẫn tinh có thể có con tự nhiên không?
Nếu tắc hoàn toàn hai bên khiến tinh trùng không thể đi vào tinh dịch thì khả năng thụ thai tự nhiên bị cản trở.
Tuy nhiên, nếu tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng tốt, người bệnh có thể còn lựa chọn vi phẫu tái thông hoặc lấy tinh trùng để hỗ trợ sinh sản. Các hướng dẫn quốc tế hiện đều xem cả tái tạo đường dẫn tinh và lấy tinh trùng là những chiến lược có thể áp dụng trong vô tinh do tắc nghẽn tùy từng trường hợp.
Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng thì khám bác sĩ nào?
Nên khám bác sĩ Nam khoa – sức khỏe sinh sản nam có kinh nghiệm về vô sinh nam và vô tinh do tắc nghẽn.
Tại TP.HCM, người bệnh có thể thăm khám với TS.BS.CK2 Trà Anh Duy và đội ngũ tại Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health để được đánh giá nguyên nhân, vị trí nghi ngờ bế tắc và hướng điều trị phù hợp.
Kết luận
Tắc ống dẫn tinh sau nhiễm trùng nam khoa không đồng nghĩa với hết cơ hội làm cha. Điều quan trọng nhất là phải xác định chính xác nam giới đang bị vô tinh do tắc nghẽn hay do suy giảm sản xuất tinh trùng, đồng thời tìm được vị trí tắc và đánh giá mức độ tổn thương sau viêm.
Nếu còn nhiễm trùng, cần điều trị đúng nguyên nhân. Nếu đã hình thành xơ tắc, bác sĩ có thể cân nhắc vi phẫu tái thông đường dẫn tinh trong những trường hợp phù hợp. Khi tái tạo không khả thi hoặc cần tối ưu thời gian sinh sản, lấy tinh trùng từ mào tinh/tinh hoàn kết hợp IVF-ICSI vẫn là một hướng quan trọng.
Tại TP.HCM, nam giới có thể lựa chọn Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health để được đánh giá chuyên sâu về Nam khoa và sức khỏe sinh sản nam. TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là một trong những chuyên gia uy tín trong lĩnh vực sức khỏe nam giới, có thể giúp người bệnh xây dựng chiến lược chẩn đoán và điều trị phù hợp thay vì chỉ điều trị triệu chứng hoặc sử dụng thuốc bổ kéo dài.
