Dậy thì nam giới là giai đoạn cơ thể chuyển từ trẻ em sang người trưởng thành dưới tác động của hormone sinh dục nam, chủ yếu là testosterone. Trong thời gian này, trẻ sẽ có nhiều thay đổi về chiều cao, cơ quan sinh dục, giọng nói, tâm sinh lý và khả năng sinh sản. Tuy nhiên, không phải mọi biểu hiện trong tuổi dậy thì đều bình thường. Nếu dậy thì quá sớm, quá muộn hoặc xuất hiện những bất thường ở cơ quan sinh dục, phụ huynh và các em nên đến cơ sở chuyên khoa để được thăm khám, tư vấn và điều trị kịp thời.
Dậy thì nam giới là gì?
Dậy thì là quá trình trưởng thành về thể chất và chức năng sinh sản, bắt đầu khi vùng dưới đồi và tuyến yên kích thích tinh hoàn sản xuất testosterone.
Hormone này đóng vai trò quan trọng trong việc:
- Phát triển dương vật và tinh hoàn.
- Bắt đầu quá trình sản xuất tinh trùng.
- Tăng chiều cao.
- Phát triển cơ bắp.
- Mọc lông mu, lông nách và râu.
- Làm giọng nói trầm hơn.
- Thay đổi tâm lý và cảm xúc.
Đây là giai đoạn sinh lý bình thường mà hầu hết nam giới đều trải qua.
Nam giới thường bắt đầu dậy thì ở độ tuổi nào?
Thông thường, dậy thì ở nam bắt đầu trong khoảng 9–14 tuổi, phổ biến nhất từ 11–13 tuổi.
Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau. Một số em dậy thì sớm hơn hoặc muộn hơn bạn cùng trang lứa nhưng vẫn nằm trong giới hạn bình thường.
Quá trình dậy thì thường kéo dài từ 3–5 năm, đôi khi lâu hơn.
Những dấu hiệu dậy thì bình thường ở nam giới
Tinh hoàn to dần
Đây thường là dấu hiệu đầu tiên của tuổi dậy thì.
Tinh hoàn tăng kích thước do bắt đầu sản xuất testosterone và tinh trùng.
Dương vật phát triển
Sau khi tinh hoàn lớn lên, dương vật bắt đầu tăng:
- Chiều dài.
- Chu vi.
- Kích thước quy đầu.
Quá trình này diễn ra từ từ trong vài năm.
Mọc lông mu và lông nách
Lông mu thường xuất hiện đầu tiên, sau đó là:
- Lông nách.
- Lông chân.
- Lông ngực (ở một số người).
- Râu và ria mép.
Tăng chiều cao nhanh
Nam giới thường tăng chiều cao mạnh nhất vào khoảng 12–15 tuổi.
Trong giai đoạn này, mỗi năm có thể cao thêm từ 7–12 cm.
Giọng nói trầm hơn
Thanh quản phát triển khiến giọng nói bị “vỡ giọng” trong một thời gian trước khi trở nên trầm và ổn định.
Tăng khối cơ
Vai rộng hơn.
Cơ bắp phát triển rõ hơn.
Sức mạnh cơ thể tăng dần.
Da nhờn và nổi mụn
Do hormone androgen tăng cao, tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn nên trẻ có thể:
- Nổi mụn.
- Da dầu.
- Tóc nhanh bết.
Đây là hiện tượng khá phổ biến.
Xuất tinh lần đầu
Nhiều nam giới bắt đầu có:
- Mộng tinh.
- Xuất tinh khi ngủ.
- Xuất tinh khi thủ dâm.
Đây là dấu hiệu hệ sinh sản bắt đầu hoạt động.
Ham muốn tình dục xuất hiện
Sự thay đổi hormone khiến trẻ bắt đầu có:
- Cảm xúc giới tính.
- Ham muốn tình dục.
- Quan tâm đến người khác giới hoặc đối tượng mình yêu thích.
Đây là diễn biến sinh lý bình thường và cần được định hướng giáo dục giới tính đúng cách.
Những thay đổi tâm lý trong tuổi dậy thì
Ngoài sự phát triển về thể chất, trẻ cũng có nhiều thay đổi về cảm xúc.
Có thể gặp:
- Dễ xúc động.
- Thay đổi tâm trạng.
- Muốn khẳng định bản thân.
- Quan tâm nhiều hơn đến ngoại hình.
- Tăng tính độc lập.
- Ngại chia sẻ với cha mẹ.
Gia đình nên đồng hành, lắng nghe và hướng dẫn thay vì chỉ trích hoặc tạo áp lực.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Không phải mọi trường hợp dậy thì đều diễn ra bình thường.
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu có các dấu hiệu sau.
Dậy thì quá sớm
Nam giới xuất hiện các dấu hiệu dậy thì trước 9 tuổi, chẳng hạn:
- Tinh hoàn to nhanh.
- Dương vật phát triển sớm.
- Mọc lông mu.
- Vỡ giọng.
- Tăng chiều cao bất thường.
Dậy thì sớm có thể liên quan đến rối loạn nội tiết hoặc các bệnh lý vùng não, tuyến yên.
Dậy thì muộn
Đến 14 tuổi nhưng:
- Tinh hoàn chưa phát triển.
- Không có dấu hiệu dậy thì.
- Chiều cao phát triển chậm.
Đây có thể là dấu hiệu của suy sinh dục, bất thường nhiễm sắc thể hoặc bệnh lý nội tiết.
Tinh hoàn không đều hoặc không xuống bìu
Nếu một hoặc cả hai tinh hoàn:
- Không sờ thấy trong bìu.
- Kích thước quá nhỏ.
- Hai bên chênh lệch nhiều.
- Có khối bất thường.
Cần khám sớm để loại trừ tinh hoàn ẩn hoặc các bệnh lý khác.
Dương vật quá nhỏ
Nếu kích thước dương vật nhỏ bất thường so với tuổi hoặc không phát triển trong quá trình dậy thì, trẻ nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Vú to bất thường
Một số bé trai có thể bị to tuyến vú sinh lý trong tuổi dậy thì và sẽ tự hết sau vài tháng đến khoảng hai năm.
Tuy nhiên, nếu vú to nhiều, đau kéo dài hoặc kèm tiết dịch núm vú, cần được thăm khám.
Đau hoặc sưng tinh hoàn
Đây là dấu hiệu không nên chủ quan vì có thể liên quan đến:
- Viêm tinh hoàn.
- Xoắn tinh hoàn.
- Chấn thương.
- Khối u.
Đặc biệt, đau tinh hoàn dữ dội và đột ngột là tình trạng cấp cứu.
Cong dương vật nhiều hoặc khó cương
Nếu trẻ có cong dương vật rõ rệt, đau khi cương hoặc khó tiểu, nên khám để đánh giá bất thường bẩm sinh hoặc mắc phải.
Dậy thì nam giới nên khám ở đâu?
Khi có dấu hiệu bất thường trong tuổi dậy thì, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nam học, Tiết niệu hoặc Nội tiết Nhi để được đánh giá toàn diện.
Bác sĩ sẽ:
- Khai thác quá trình phát triển.
- Đánh giá giai đoạn dậy thì.
- Khám cơ quan sinh dục.
- Đánh giá chiều cao, cân nặng.
- Chỉ định xét nghiệm nội tiết nếu cần.
- Siêu âm tinh hoàn hoặc các thăm dò khác khi có chỉ định.
Tại TP.HCM, đối với các trường hợp thanh thiếu niên lớn hoặc nam giới trẻ có bất thường về phát triển cơ quan sinh dục, suy sinh dục, tinh hoàn ẩn sau tuổi dậy thì hoặc các bệnh lý Nam học, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy có nhiều kinh nghiệm trong thăm khám và điều trị các bệnh lý nam khoa, sức khỏe sinh sản và nội tiết nam.
Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health tiếp nhận khám các bệnh lý Nam học ở thanh thiếu niên và người trưởng thành trong môi trường riêng tư, giúp phát hiện sớm những bất thường ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và sức khỏe lâu dài.
Quy trình thăm khám
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:
Khám lâm sàng
Đánh giá:
- Chiều cao.
- Cân nặng.
- Chỉ số BMI.
- Giai đoạn dậy thì.
- Kích thước tinh hoàn.
- Kích thước dương vật.
- Đặc điểm lông mu.
Xét nghiệm nội tiết
Khi nghi ngờ rối loạn hormone, có thể thực hiện:
- Testosterone.
- LH.
- FSH.
- Prolactin.
- Các xét nghiệm nội tiết khác theo chỉ định.
Chẩn đoán hình ảnh
Có thể bao gồm:
- Siêu âm tinh hoàn.
- Siêu âm ổ bụng.
- Chụp MRI tuyến yên nếu nghi ngờ bệnh lý trung ương.
Các xét nghiệm khác
Một số trường hợp cần:
- Đánh giá tuổi xương.
- Xét nghiệm nhiễm sắc thể.
- Tinh dịch đồ khi đã trưởng thành và có chỉ định.
Cha mẹ nên làm gì để hỗ trợ con trong tuổi dậy thì?
Phụ huynh nên:
- Giải thích cho trẻ về những thay đổi của cơ thể.
- Hướng dẫn vệ sinh cơ quan sinh dục đúng cách.
- Giáo dục giới tính phù hợp với lứa tuổi.
- Khuyến khích trẻ vận động và ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.
- Động viên trẻ chia sẻ khi có băn khoăn về sức khỏe.
- Đưa trẻ đi khám nếu có dấu hiệu bất thường thay vì tự tìm cách điều trị.
Dậy thì nam giới: Dấu hiệu nào là bình thường, khi nào cần đi khám? & Những câu hỏi thường gặp
Dậy thì sớm ở bé trai có nguy hiểm không?
Có thể. Dậy thì sớm làm trẻ tăng trưởng nhanh trong thời gian đầu nhưng dễ đóng sụn tăng trưởng sớm, ảnh hưởng đến chiều cao khi trưởng thành và có thể liên quan đến các bệnh lý nội tiết cần được đánh giá.
Dậy thì muộn có cần điều trị không?
Không phải mọi trường hợp đều cần điều trị. Bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân và quyết định theo dõi hay can thiệp tùy từng trường hợp.
Mộng tinh có phải là bệnh không?
Không. Mộng tinh là hiện tượng sinh lý bình thường khi hệ sinh sản bắt đầu hoạt động.
Thủ dâm trong tuổi dậy thì có bình thường không?
Thủ dâm là hành vi có thể gặp trong tuổi dậy thì. Tuy nhiên, nếu diễn ra với tần suất quá nhiều, ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt hoặc tâm lý, trẻ nên được tư vấn để xây dựng thói quen lành mạnh.
Khi nào cần khám ngay?
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu có đau tinh hoàn đột ngột, tinh hoàn sưng to, chấn thương vùng sinh dục, tiểu khó hoặc các dấu hiệu dậy thì bất thường xuất hiện quá sớm hay quá muộn.
Kết luận
Dậy thì là giai đoạn phát triển tự nhiên và rất quan trọng đối với sức khỏe sinh sản của nam giới. Phần lớn các thay đổi như tăng chiều cao, phát triển cơ quan sinh dục, mộng tinh hay vỡ giọng đều là biểu hiện sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu trẻ dậy thì quá sớm, quá muộn hoặc có bất thường ở tinh hoàn, dương vật hay hormone, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được thăm khám và can thiệp kịp thời.
Tại TP.HCM, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy cùng Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là địa chỉ uy tín trong lĩnh vực Nam học, tiếp nhận khám và điều trị các bệnh lý liên quan đến sự phát triển cơ quan sinh dục, nội tiết nam và sức khỏe sinh sản, góp phần giúp trẻ và gia đình yên tâm trong quá trình theo dõi và chăm sóc sức khỏe.
