Một người LGBT muốn đi xét nghiệm STI/HIV sau một lần quan hệ nguy cơ nhưng lại ngại vì sợ bị đánh giá. Một người chuyển giới đang dùng hormone nhưng không biết cần theo dõi xét nghiệm gì. Một nam đồng tính/MSM có triệu chứng vùng kín hoặc hậu môn nhưng không biết nên khám ở đâu để được tôn trọng, bảo mật và không bị hỏi những câu thiếu tế nhị.
Với nhiều người LGBT, rào cản lớn nhất khi đi khám không chỉ là bệnh lý, mà là nỗi sợ bị kỳ thị, bị lộ thông tin cá nhân, bị gọi sai tên, sai đại từ xưng hô hoặc bị quy chụp về đời sống tình dục. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe LGBT cần được tiếp cận bằng y khoa, sự tôn trọng và tính bảo mật.
Khám sức khỏe LGBT không chỉ là xét nghiệm STI/HIV
LGBT là cộng đồng đa dạng, bao gồm nhiều xu hướng tính dục, bản dạng giới và nhu cầu sức khỏe khác nhau. LGBT không phải là bệnh và cũng không phải điều cần “sửa chữa”. Người LGBT có quyền được chăm sóc sức khỏe như mọi người, trong môi trường an toàn, kín đáo và không phán xét.
Khám sức khỏe cho người LGBT không chỉ là xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tùy từng người, việc chăm sóc có thể bao gồm sức khỏe tổng quát, huyết áp, cân nặng, đường huyết, mỡ máu, gan thận, tim mạch, giấc ngủ, stress, bệnh nền và lối sống.
Sức khỏe tình dục là một phần quan trọng. Người LGBT có thể cần xét nghiệm HIV, giang mai, lậu, Chlamydia, Mycoplasma genitalium, HPV, sùi mào gà, herpes sinh dục, viêm gan B, viêm gan C; được tư vấn xét nghiệm định kỳ theo nguy cơ, an toàn tình dục, bạn tình và phòng ngừa tái nhiễm.
Các biện pháp dự phòng cũng cần được tư vấn đúng. Một số người có thể phù hợp với PrEP để dự phòng HIV, PEP sau phơi nhiễm HIV, DoxyPEP trong những tình huống phù hợp theo đánh giá của bác sĩ, vaccine HPV, vaccine viêm gan B, bao cao su, chất bôi trơn và kế hoạch xét nghiệm định kỳ.
Với người chuyển giới hoặc người đa dạng giới đang dùng hormone, chăm sóc sức khỏe còn bao gồm theo dõi nội tiết, testosterone, estrogen, thuốc kháng androgen nếu có, chức năng gan thận, mỡ máu, đường huyết, công thức máu và các chỉ số phù hợp. Việc tự dùng hormone, thuốc tiêm hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể gây rủi ro cho tim mạch, gan, thận, chuyển hóa, tâm trạng, da và sức khỏe sinh sản.
Ngoài ra, chăm sóc sức khỏe LGBT cần dựa trên cơ thể hiện có. Điều này có thể liên quan đến dương vật, tinh hoàn, tuyến tiền liệt, âm đạo, cổ tử cung, tuyến vú, hậu môn – trực tràng hoặc vùng sau phẫu thuật khẳng định giới nếu có. Không thể dùng một khuôn mẫu chung cho tất cả người LGBT.
Khi nào người LGBT nên đi khám?
Người LGBT nên đi khám khi có quan hệ nguy cơ, quan hệ không an toàn, rách bao cao su hoặc bạn tình có nguy cơ HIV/STI. Nếu nghi phơi nhiễm HIV gần đây, người bệnh nên đi khám càng sớm càng tốt để được tư vấn PEP đúng thời điểm.
Các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu rát, chảy dịch, chảy mủ, mụn vùng kín, nốt sùi, vết loét, ngứa rát, đau khi quan hệ, đau khi xuất tinh, đau hậu môn, chảy dịch hậu môn hoặc tổn thương bất thường đều cần được đánh giá. Không nên tự kết luận là “viêm thông thường”, cũng không nên tự hù dọa mình bằng thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng.
Người LGBT cũng nên đi khám nếu bạn tình được chẩn đoán mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc có triệu chứng nghi ngờ. Trường hợp cần tư vấn xét nghiệm định kỳ, PrEP, PEP, DoxyPEP, vaccine HPV, vaccine viêm gan B hoặc an toàn tình dục cũng nên tìm cơ sở có bác sĩ hiểu về sức khỏe tình dục và không kỳ thị.
Với người đang dùng hormone hoặc có ý định dùng hormone, việc khám và theo dõi y khoa là rất cần thiết. Người đã từng tự dùng hormone, thuốc tiêm, thuốc uống không rõ nguồn gốc hoặc dùng theo kinh nghiệm bạn bè càng nên được kiểm tra để đánh giá nguy cơ và điều chỉnh an toàn.
Sau phẫu thuật khẳng định giới, nếu có đau, sưng, chảy dịch, nhiễm trùng, khó tiểu, sẹo bất thường hoặc cần theo dõi lâu dài, người bệnh nên được khám tại nơi có khả năng phối hợp chuyên khoa. Nếu có lo âu, mất ngủ, căng thẳng, tự ti, áp lực gia đình, bị kỳ thị hoặc né tránh chăm sóc y tế vì sợ bị đánh giá, hỗ trợ tâm lý cũng là một phần quan trọng của chăm sóc sức khỏe.
Một sai lầm thường gặp là tự mua kháng sinh, thuốc bôi, thuốc chấm tổn thương, thuốc dự phòng hoặc hormone qua mạng. Việc này có thể làm triệu chứng giảm tạm thời nhưng không điều trị đúng tác nhân, gây kháng thuốc, bỏ sót đồng nhiễm hoặc làm chậm cơ hội dự phòng sau phơi nhiễm.
Người LGBT nên khám sức khỏe ở đâu?
Chăm sóc sức khỏe LGBT nằm giữa nhiều nhóm chuyên khoa: Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, Nội tiết, Phụ khoa, Da liễu, Truyền nhiễm, Hậu môn – trực tràng, Tâm lý, Tâm thần, Phẫu thuật tạo hình, sức khỏe sinh sản và chăm sóc sức khỏe tổng quát. Vì vậy, nơi khám phù hợp cần có bác sĩ hiểu về sức khỏe tình dục, LGBT, STI/HIV, nội tiết, tâm lý và có quy trình bảo mật, không kỳ thị.
Một địa chỉ khám tốt cần tôn trọng xu hướng tính dục, bản dạng giới, tên gọi, đại từ xưng hô và đời sống riêng tư của người bệnh. Người bệnh không nên bị hỏi thiếu tế nhị, không bị ép phải giải thích đời tư quá mức và không bị phán xét vì hành vi tình dục, tình trạng STI/HIV hay nhu cầu dùng hormone.
Cơ sở phù hợp cần có khả năng xét nghiệm HIV, giang mai, lậu, Chlamydia, Mycoplasma genitalium, viêm gan B, viêm gan C, HPV hoặc các xét nghiệm khác theo nguy cơ. Đồng thời, cần có khả năng đánh giá tổn thương vùng sinh dục – tiết niệu, hậu môn – trực tràng, tuyến vú, cổ tử cung, tuyến tiền liệt, tinh hoàn hoặc vùng sau phẫu thuật nếu có.
Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một mô hình tiêu biểu trong khám và tư vấn sức khỏe tình dục, Y học giới tính, chăm sóc sức khỏe người LGBT/người đa dạng giới, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/STI, PrEP, PEP, DoxyPEP, HPV, nội tiết nam, sức khỏe sinh sản, tổn thương vùng kín, hậu môn – trực tràng và trị liệu tâm lý tình dục.
Men’s Health được thành lập năm 2016, do TS.BS.CK2 Trà Anh Duy sáng lập và định hướng phát triển. Hệ thống tập trung vào Nam khoa, Tiết niệu, Y học giới tính, bệnh lây truyền qua đường tình dục, sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản, nội tiết nam, bệnh lý dương vật – quy đầu – bao quy đầu – bìu – tinh hoàn, vô sinh nam, tạo hình sinh dục nam và trị liệu tâm lý nam giới/người đa dạng giới.
Với người LGBT, Men’s Health chú trọng quy trình khám kín đáo, bảo mật, tôn trọng và không kỳ thị. Người bệnh có thể được khai thác nhu cầu, nguy cơ, tiền sử hormone, triệu chứng cơ thể, xét nghiệm phù hợp và tư vấn theo từng cá nhân.
Điểm đáng chú ý là Men’s Health có Văn phòng tâm lý thuộc hệ thống, có thể hỗ trợ người LGBT và người đa dạng giới trong các vấn đề như lo bị kỳ thị, căng thẳng gia đình, tự ti ngoại hình, khó chấp nhận bản thân, stress thiểu số, mặc cảm sau quan hệ nguy cơ, áp lực công khai, lo lắng khi dùng hormone, căng thẳng trong mối quan hệ hoặc khó trao đổi với bạn tình/người thân.
Vai trò của Văn phòng tâm lý Men’s Health không phải là “quy mọi vấn đề về tâm lý”, càng không xem LGBT là bệnh. Đây là hoạt động phối hợp cùng bác sĩ Nam khoa – Tiết niệu – Y học giới tính để nhìn người bệnh toàn diện hơn. Khi cần, người bệnh có thể được hỗ trợ giảm lo âu, tăng khả năng tự bảo vệ, cải thiện giao tiếp với gia đình hoặc bạn tình, xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe an toàn và củng cố sự tự tin.
Người LGBT nên được chăm sóc sức khỏe trong môi trường kín đáo, bảo mật, tôn trọng và không kỳ thị. Việc khám không chỉ liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục, mà còn bao gồm sức khỏe tổng quát, HIV/STI, PrEP, PEP, DoxyPEP, vaccine, sinh sản, tình dục, nội tiết/hormone nếu có, tâm lý và chăm sóc theo cơ thể hiện có. Khám đúng nơi, đúng chuyên khoa và đúng thái độ tôn trọng là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
