Sờ thấy cục dọc thừng tinh có thể liên quan đến giãn tĩnh mạch thừng tinh, nang vùng mào tinh – thừng tinh, viêm mào tinh hoàn, thoát vị bẹn hoặc một khối bất thường cạnh tinh hoàn. Chỉ dựa vào việc tự sờ tại nhà rất khó xác định chính xác đó là cấu trúc gì. Đặc biệt, nếu cục cứng, lớn dần, không đau hoặc đi kèm đau bìu kéo dài, nam giới nên khám Nam khoa – Tiết niệu và siêu âm Doppler bìu khi bác sĩ thấy cần thiết để xác định khối nằm trong tinh hoàn hay ngoài tinh hoàn.
Thừng tinh nằm ở đâu và tại sao có thể sờ thấy “cục”?
Thừng tinh là một cấu trúc chạy từ vùng bẹn xuống tinh hoàn. Bên trong thừng tinh không chỉ có một “sợi dây” mà bao gồm nhiều thành phần như ống dẫn tinh, động mạch, hệ thống tĩnh mạch, thần kinh, mạch bạch huyết và các mô bao quanh.
Chính vì có nhiều cấu trúc tập trung trong một vùng tương đối nhỏ nên khi nam giới sờ thấy một cục, một đoạn dày lên hoặc một búi ngoằn ngoèo phía trên tinh hoàn, rất khó tự xác định đó thực sự là:
- tĩnh mạch bị giãn;
- ống dẫn tinh bình thường;
- mào tinh hoàn;
- nang chứa dịch;
- mô mỡ;
- cấu trúc từ vùng bẹn sa xuống;
- vùng viêm;
- hay một khối bất thường cần được kiểm tra.
Khám cơ quan sinh dục nam đúng cách cần đánh giá đồng thời bìu, tinh hoàn, mào tinh, thừng tinh và ống dẫn tinh, chứ không chỉ tập trung vào vị trí người bệnh cảm thấy có “cục”. Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health cũng mô tả đây là những cấu trúc cần được đánh giá đồng thời trong khám lâm sàng hệ sinh sản nam.
Sờ thấy cục dọc thừng tinh thường nghĩ đến bệnh gì?
Không phải mọi cục ở vùng thừng tinh đều nguy hiểm. Tuy nhiên, cũng không nên mặc định đó chỉ là “gân” hoặc tĩnh mạch bình thường.
1. Giãn tĩnh mạch thừng tinh – nguyên nhân cần nghĩ đến sớm
Nếu thứ bạn sờ được không giống một viên bi đơn độc mà giống một búi dây mềm, ngoằn ngoèo, rõ hơn khi đứng lâu, vận động hoặc rặn, giãn tĩnh mạch thừng tinh là một khả năng đáng nghĩ tới.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh xảy ra khi hệ thống tĩnh mạch quanh thừng tinh bị giãn bất thường. Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu cho biết bệnh có thể liên quan đến đau hoặc khó chịu vùng bìu, suy giảm phát triển tinh hoàn, vấn đề sinh sản và trong một số trường hợp liên quan chức năng nội tiết của tinh hoàn. Chẩn đoán trước hết dựa trên khám lâm sàng; siêu âm Doppler bìu được sử dụng khi khám chưa đủ rõ hoặc cần đánh giá thêm.
Một số nam giới mô tả:
- phía trên tinh hoàn có những “sợi dây” to;
- đứng thì sờ rõ hơn, nằm xuống thấy nhỏ lại;
- cảm giác nặng bìu hoặc căng tức;
- đau âm ỉ cuối ngày;
- đau tăng sau khi đứng lâu hoặc vận động;
- một bên bìu có vẻ xệ hơn.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh thường gặp bên trái hơn, nhưng không nên dựa riêng vào vị trí trái hay phải để tự chẩn đoán. Đặc biệt, hướng dẫn EAU lưu ý giãn tĩnh mạch thừng tinh phải đơn độc trên lâm sàng có thể cần được đánh giá thêm để loại trừ một số bất thường vùng bụng hoặc sau phúc mạc.
2. Viêm mào tinh hoàn làm vùng thừng tinh dày, đau
Nếu “cục” xuất hiện cùng với đau, sưng hoặc cảm giác nóng vùng bìu, nguyên nhân viêm nhiễm cũng phải được xem xét.
Theo hướng dẫn điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục của CDC, viêm mào tinh hoàn cấp thường gây đau và nhạy cảm một bên tinh hoàn, mào tinh sưng; tình trạng viêm có thể lan và khiến thừng tinh trở nên đau, sưng hoặc dày hơn khi sờ.
Người bệnh có thể đồng thời gặp:
- đau một bên bìu;
- sưng bìu;
- tiểu buốt;
- tiểu rát;
- tiết dịch niệu đạo;
- đau khi xuất tinh;
- sốt hoặc mệt mỏi trong trường hợp viêm rõ.
Ở nam giới trẻ có hoạt động tình dục, viêm mào tinh hoàn có thể liên quan đến Chlamydia hoặc lậu. Ở các nhóm khác, vi khuẩn đường tiết niệu cũng có thể là nguyên nhân. Vì vậy không nên tự mua kháng sinh chỉ dựa vào cảm giác “có cục đau ở thừng tinh”.
3. Nang vùng mào tinh hoặc thừng tinh
Một cục tròn, tương đối đều, nằm phía trên hoặc phía sau tinh hoàn đôi khi có thể bắt nguồn từ cấu trúc ngoài tinh hoàn như mào tinh hoặc các mô quanh thừng tinh.
Điểm quan trọng là người bệnh thường rất khó phân biệt được cục đó nằm trong chính tinh hoàn hay chỉ nằm cạnh tinh hoàn.
Đây là lý do siêu âm có giá trị lớn. Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu nhấn mạnh siêu âm bìu giúp xác nhận có khối hay không, xác định vị trí và đặc biệt phân biệt tổn thương trong tinh hoàn với ngoài tinh hoàn.
Nhiều tổn thương ngoài tinh hoàn có thể lành tính, nhưng việc đó không đồng nghĩa mọi cục ngoài tinh hoàn đều có thể tự kết luận là vô hại.
4. Thoát vị bẹn có thể tạo cảm giác như có khối chạy dọc xuống bìu
Ống bẹn và thừng tinh nằm rất gần nhau. Vì vậy, một số trường hợp thoát vị bẹn có thể khiến nam giới cảm giác như có “cục” hoặc khối mềm chạy từ bẹn xuống phía trên tinh hoàn.
Thoát vị bẹn thường dễ nhận thấy hơn khi:
- đứng lâu;
- ho;
- rặn;
- nâng vật nặng;
- vận động;
- tăng áp lực ổ bụng.
Khối có thể giảm khi nằm. Trong một số trường hợp, thoát vị đi sâu xuống bìu khiến người bệnh tưởng đó là bệnh lý tinh hoàn hoặc thừng tinh. Hướng dẫn quốc tế HerniaSurge xác định khám lâm sàng là thành phần quan trọng trong chẩn đoán thoát vị vùng bẹn, trong khi hình ảnh học được sử dụng khi biểu hiện không điển hình hoặc khó xác định.
Nếu cục ở vùng bẹn – thừng tinh đột ngột đau dữ dội, căng cứng, không đẩy trở lại được, đặc biệt kèm buồn nôn, nôn hoặc đau bụng, cần được đánh giá khẩn cấp.
5. Khối mô mỡ vùng thừng tinh
Thừng tinh cũng có thể xuất hiện tổn thương xuất phát từ mô mỡ.
Các nghiên cứu về khối vùng thừng tinh cho thấy tổn thương chứa mô mỡ có thể xuất hiện trong ống bẹn hoặc quanh thừng tinh và đôi khi khó phân biệt chỉ qua khám tay với thoát vị bẹn hoặc những khối khác. Siêu âm thường là bước hình ảnh học ban đầu để xác định bản chất và vị trí tổn thương.
Điều này càng cho thấy một nguyên tắc quan trọng:
“Sờ thấy mềm” không đủ để kết luận lành tính và “sờ thấy cứng” cũng chưa đủ để kết luận ung thư.
Bác sĩ cần biết khối nằm ở đâu và có đặc điểm gì trên hình ảnh học.
6. Khối u cạnh tinh hoàn hoặc thừng tinh – hiếm nhưng không được bỏ sót
Khối u của vùng cạnh tinh hoàn và thừng tinh ít gặp hơn các nguyên nhân lành tính, nhưng vẫn cần nằm trong chẩn đoán phân biệt khi có một khối thực sự.
Đáng lưu ý là một số khối có thể:
- không gây đau;
- lớn từ từ;
- tồn tại nhiều tuần hoặc nhiều tháng;
- khiến người bệnh nhầm với thoát vị hoặc u mỡ.
Các báo cáo và tổng quan về khối vùng thừng tinh cho thấy siêu âm có thể xác định tổn thương nằm ngoài tinh hoàn, nhưng không phải lúc nào hình ảnh cũng đủ để xác định chính xác bản chất khối. Trong trường hợp chưa rõ, bác sĩ có thể cân nhắc thêm phương tiện chẩn đoán khác.
Do đó, cục không đau không có nghĩa là có thể bỏ qua.
Cần đặc biệt phân biệt cục ở thừng tinh với cục nằm trong tinh hoàn
Đây là điểm rất quan trọng.
Khi tự sờ bìu, nam giới có thể nghĩ cục nằm trên thừng tinh nhưng thực tế nó lại xuất phát từ tinh hoàn.
Theo hướng dẫn EAU, ung thư tinh hoàn thường biểu hiện bằng một khối tinh hoàn không đau hoặc được tình cờ phát hiện trên siêu âm. Khi nghi ngờ một khối, mục tiêu của siêu âm là xác định khối có thật hay không và phân biệt rõ nó nằm trong tinh hoàn hay ngoài tinh hoàn.
Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ cũng khuyến cáo thực hiện siêu âm bìu kèm Doppler ở người có khối một hoặc hai bên bìu nghi ngờ tổn thương tân sinh.
Vì vậy, nếu bạn sờ thấy một cục cứng mà:
- không biết rõ cục nằm trên hay trong tinh hoàn;
- cục tồn tại liên tục;
- lớn dần;
- tinh hoàn trở nên cứng hơn;
- một bên tinh hoàn to lên bất thường;
- hoặc hình dạng tinh hoàn thay đổi,
không nên tiếp tục theo dõi bằng cách tự sờ nhiều tuần.
Sờ thấy cục thừng tinh nhưng không đau có cần đi khám không?
Có.
Không đau chỉ là một đặc điểm, không phải tiêu chí để xác định khối là lành hay ác tính.
Một số bệnh lành tính có thể không đau, nhưng một khối tinh hoàn ác tính giai đoạn đầu cũng thường không gây đau. Hướng dẫn EAU ghi nhận ung thư tinh hoàn thường xuất hiện dưới dạng khối không đau.
Vì vậy, một cục mới xuất hiện và tồn tại nên được khám, đặc biệt khi:
- cục cứng;
- không di động;
- tăng kích thước;
- không giống cấu trúc bên đối diện;
- nằm sát hoặc dường như nằm trong tinh hoàn;
- kèm tinh hoàn nhỏ đi hoặc to lên;
- có cảm giác nặng bìu kéo dài.
Khám sớm không có nghĩa bác sĩ đang nghĩ ngay đến ung thư. Mục tiêu chính là xác định đúng vị trí của khối và loại trừ những nguyên nhân cần can thiệp.
Khi nào cục dọc thừng tinh là tình trạng cấp cứu?
Một cục tồn tại từ lâu và không đau thường có thể đặt lịch khám Nam khoa – Tiết niệu.
Nhưng nếu triệu chứng xảy ra đột ngột thì cách xử trí hoàn toàn khác.
Đau tinh hoàn dữ dội xuất hiện đột ngột
Đây là tình huống phải nghĩ đến xoắn tinh hoàn/thừng tinh.
CDC nhấn mạnh xoắn thừng tinh là một cấp cứu ngoại khoa. Nam giới đau dữ dội một bên bìu xuất hiện đột ngột cần được đánh giá ngay vì khả năng sống của tinh hoàn có thể bị ảnh hưởng nếu trì hoãn.
Cần đi cấp cứu nếu có:
- đau tinh hoàn dữ dội đột ngột;
- bìu sưng nhanh;
- tinh hoàn bị kéo cao hoặc thay đổi vị trí;
- buồn nôn hoặc nôn;
- đau không giảm khi nghỉ;
- không xác định được nguyên nhân.
Trong tình huống này, không nên đặt lịch khám vài ngày sau.
Đau bìu kèm sốt cao và sưng đỏ
Viêm mào tinh hoàn hoặc nhiễm trùng nặng cũng có thể gây đau, sưng thừng tinh. CDC khuyến cáo những trường hợp đau nhiều hoặc sốt, đặc biệt khi cần loại trừ xoắn tinh hoàn, nhồi máu tinh hoàn hoặc áp-xe, có thể cần đánh giá chuyên khoa hoặc nhập viện.
Bác sĩ sẽ khám gì khi bạn sờ thấy cục dọc thừng tinh?
Đừng ngạc nhiên nếu bác sĩ không chỉ sờ đúng vị trí bạn chỉ.
Một cuộc khám Nam khoa thường cần đánh giá toàn bộ hai bên để so sánh.
Khám khi đứng và nằm
Đối với giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc thoát vị bẹn, kích thước và độ rõ của khối có thể thay đổi theo tư thế.
Bác sĩ có thể yêu cầu bệnh nhân:
- đứng;
- nằm;
- ho;
- hoặc thực hiện nghiệm pháp làm tăng áp lực ổ bụng.
Đối với giãn tĩnh mạch thừng tinh, hướng dẫn EAU cho biết chẩn đoán chủ yếu dựa trên khám lâm sàng; siêu âm Doppler được chỉ định khi khám chưa kết luận rõ.
Sờ tinh hoàn, mào tinh và ống dẫn tinh
Bác sĩ cần xác định:
Cục nằm trong tinh hoàn hay ngoài tinh hoàn?
Đây là câu hỏi quan trọng hơn nhiều so với việc “cục to bao nhiêu”.
Một khối ở mào tinh có ý nghĩa khác với một khối đặc nằm trong nhu mô tinh hoàn.
Siêu âm Doppler bìu
Siêu âm bìu có thể giúp đánh giá:
- vị trí khối;
- kích thước;
- dạng đặc hay dạng dịch;
- liên quan với tinh hoàn hoặc mào tinh;
- hệ thống tĩnh mạch thừng tinh;
- dòng máu;
- những bất thường đi kèm.
EAU khuyến cáo siêu âm tần số cao khi cần đánh giá khối tinh hoàn; đây cũng là phương pháp quan trọng để xác định khối thuộc trong hay ngoài tinh hoàn.
Với giãn tĩnh mạch thừng tinh, Doppler còn giúp đánh giá đường kính tĩnh mạch và dòng trào ngược khi cần.
Có phải cứ giãn tĩnh mạch thừng tinh là phải mổ?
Không.
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.
Không phải mọi trường hợp phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh đều cần phẫu thuật.
Theo hướng dẫn EAU, điều trị có thể được cân nhắc rõ hơn ở những nam giới hiếm muộn có giãn tĩnh mạch thừng tinh trên lâm sàng, tinh dịch đồ bất thường và không tìm thấy nguyên nhân hiếm muộn nam khác phù hợp. Ngược lại, không khuyến cáo điều trị chỉ vì phát hiện giãn tĩnh mạch dưới lâm sàng hoặc ở người hiếm muộn nhưng tinh dịch đồ bình thường.
Vì vậy, nếu bạn tự sờ thấy một búi giống giãn tĩnh mạch, bước đầu tiên không phải tìm nơi “mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh”, mà là xác nhận chẩn đoán và xác định bệnh có thực sự cần can thiệp hay không.
Sờ thấy cục dọc thừng tinh nên đi khám ở đâu?
Nam giới nên lựa chọn cơ sở có chuyên khoa Nam khoa – Tiết niệu, đặc biệt nơi có kinh nghiệm về bệnh lý:
- tinh hoàn;
- mào tinh;
- thừng tinh;
- giãn tĩnh mạch thừng tinh;
- đau bìu;
- sức khỏe sinh sản nam;
- vô sinh – hiếm muộn nam;
- và các bệnh lý vùng bẹn liên quan.
Tại TP.HCM, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là một địa chỉ chuyên sâu về Nam khoa – Y học giới tính có thể được cân nhắc khi phát hiện cục bất thường vùng thừng tinh.
Trung tâm hiện đặt trụ sở tại 7B/31 Thành Thái, phường Diên Hồng, TP.HCM, hotline đặt hẹn 0902 353 353. Thông tin địa chỉ và hotline này được hệ thống Men’s Health công bố hiện hành.
Vì sao bệnh lý thừng tinh cần khám đúng bác sĩ Nam khoa?
Thừng tinh có liên quan trực tiếp đến:
- hệ thống mạch máu nuôi tinh hoàn;
- dẫn truyền tinh trùng;
- nhiệt độ và môi trường hoạt động của tinh hoàn;
- đau bìu;
- và trong một số bệnh lý là khả năng sinh sản.
Một khối ở khu vực này không nên được xử lý chỉ dựa vào hình dạng bên ngoài.
Tại Men’s Health, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy được giới thiệu chuyên sâu trong lĩnh vực Nam khoa – Y học giới tính, trong đó phạm vi chuyên môn có bệnh lý bìu, tinh hoàn và giãn tĩnh mạch thừng tinh.
Đây là nhóm bệnh mà kinh nghiệm khám trực tiếp có giá trị lớn, bởi bác sĩ cần phân biệt giữa một cấu trúc sinh lý bình thường, búi tĩnh mạch giãn, tổn thương viêm và một khối thật sự cần khảo sát hình ảnh.
Có nên bóp hoặc kiểm tra cục nhiều lần ở nhà?
Không nên liên tục bóp, nắn mạnh hoặc kiểm tra vài chục lần mỗi ngày.
Việc sờ quá nhiều có thể khiến vùng bìu và mào tinh trở nên nhạy cảm, đau hoặc khó chịu, sau đó người bệnh lại càng lo lắng rằng khối đang “nặng hơn”.
Bạn có thể ghi nhận một số đặc điểm để nói với bác sĩ:
- phát hiện cục từ khi nào;
- nằm bên trái hay phải;
- đau hay không;
- mềm hay cứng;
- có lớn lên không;
- đứng lên có rõ hơn không;
- nằm xuống có nhỏ lại không;
- có đau sau vận động không;
- có tiểu buốt hay dịch niệu đạo không;
- có tiền sử chấn thương vùng bẹn – bìu không;
- đang mong con hay không.
Sau đó nên để bác sĩ thăm khám thay vì cố tự chẩn đoán bằng tay.
Sờ thấy cục dọc thừng tinh & Những Câu Hỏi Thường Gặp
Sờ thấy một cục nhỏ phía trên tinh hoàn có phải giãn tĩnh mạch thừng tinh không?
Có thể nhưng chưa thể kết luận.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh thường tạo cảm giác như một búi tĩnh mạch hơn là một viên cục tròn đơn độc. Chẩn đoán dựa vào khám trực tiếp và, khi cần, siêu âm Doppler.
Cục dọc thừng tinh không đau có nguy hiểm không?
Không đau không đồng nghĩa với không cần kiểm tra. Đặc biệt, nếu cục cứng, tăng kích thước hoặc không xác định rõ có nằm trong tinh hoàn hay không thì nên khám sớm. Ung thư tinh hoàn có thể biểu hiện bằng một khối không đau.
Cục thừng tinh có ảnh hưởng đến sinh sản không?
Điều này phụ thuộc nguyên nhân.
Nếu là giãn tĩnh mạch thừng tinh, bệnh có thể liên quan đến bất thường tinh dịch và khả năng sinh sản ở một số nam giới. Tuy nhiên không phải ai có giãn tĩnh mạch thừng tinh cũng vô sinh hoặc cần điều trị.
Sờ thấy thừng tinh to và đau có phải viêm không?
Có thể. Viêm mào tinh hoàn có thể khiến mào tinh, tinh hoàn và thừng tinh đau hoặc sưng. Nếu đồng thời có tiểu buốt, dịch niệu đạo hoặc nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm nhiễm trùng.
Cục thay đổi kích thước khi đứng và nằm là bệnh gì?
Giãn tĩnh mạch thừng tinh và thoát vị bẹn là hai nhóm nguyên nhân thường được bác sĩ nghĩ đến trong tình huống khối thay đổi theo tư thế hoặc áp lực ổ bụng. Cần khám trực tiếp để phân biệt.
Sờ thấy cục ở tinh hoàn thì nên siêu âm không?
Nếu bác sĩ xác định có một khối bìu hoặc tinh hoàn nghi ngờ, siêu âm bìu Doppler là phương pháp hình ảnh quan trọng để xác định vị trí và đặc điểm khối. AUA và EAU đều khuyến cáo siêu âm khi đánh giá khối tinh hoàn nghi ngờ.
Đau tinh hoàn đột ngột kèm cục sưng có chờ đến ngày mai được không?
Không nên nếu cơn đau dữ dội xuất hiện đột ngột. Xoắn thừng tinh là cấp cứu ngoại khoa và cần được đánh giá ngay để bảo vệ khả năng sống của tinh hoàn.
Phát hiện cục ở thừng tinh: đừng hoảng nhưng cũng đừng tự kết luận
Sờ thấy cục dọc thừng tinh không đồng nghĩa với ung thư, và trên thực tế có nhiều nguyên nhân lành tính hoặc điều trị được. Tuy nhiên, vị trí vùng bìu rất khó tự đánh giá chính xác bằng tay.
Điều quan trọng nhất là xác định ba câu hỏi:
Cục nằm trong hay ngoài tinh hoàn?
Đó là búi mạch, nang, vùng viêm hay khối đặc?
Có cần điều trị hay chỉ theo dõi?
Nếu cục tồn tại, lớn dần, gây đau, khiến bìu nặng tức hoặc bạn không xác định được nó nằm ở thừng tinh hay chính tinh hoàn, nên khám Nam khoa – Tiết niệu thay vì tiếp tục tự theo dõi.
Tại TP.HCM, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là một trong những chuyên gia chuyên sâu về sức khỏe nam giới, Nam khoa – Y học giới tính, trong đó có bệnh lý bìu, tinh hoàn và giãn tĩnh mạch thừng tinh. Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health là địa chỉ chuyên khoa có thể được cân nhắc cho nam giới cần khám kín đáo, đánh giá tổn thương thừng tinh và xây dựng hướng xử trí dựa trên nguyên nhân cụ thể.
Nếu xuất hiện đau tinh hoàn dữ dội đột ngột, bìu sưng nhanh, buồn nôn/nôn hoặc tinh hoàn thay đổi vị trí, hãy ưu tiên đến cơ sở có khả năng cấp cứu ngay thay vì chờ lịch khám thông thường.
