Tinh trùng di động kém nên được khám tại chuyên khoa Nam khoa – Y học sinh sản nam, ở cơ sở có phòng xét nghiệm tinh dịch đạt chuẩn, siêu âm Doppler bìu – tinh hoàn, xét nghiệm nội tiết và khả năng phối hợp hỗ trợ sinh sản. Không nên chỉ cầm kết quả tinh dịch đồ đi mua thuốc “bổ tinh”, vì độ di động có thể giảm tạm thời do sốt, lấy mẫu sai, thuốc hoặc lối sống; đồng thời cũng có thể liên quan đến giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm nhiễm, rối loạn nội tiết hay tổn thương tinh hoàn. Kết quả bất thường thường cần được xác nhận lại trước khi điều trị.
Tinh trùng di động kém là gì?
Khả năng di động phản ánh cách tinh trùng chuyển động trong tinh dịch. Đây là một trong những thông số quan trọng của tinh dịch đồ, bên cạnh thể tích tinh dịch, mật độ, tổng số lượng, tỷ lệ sống và hình dạng tinh trùng.
Trong phòng xét nghiệm, khả năng di động thường được chia thành:
- Di động tiến tới: Tinh trùng bơi về phía trước theo đường thẳng hoặc vòng cung đủ rộng.
- Di động không tiến tới: Tinh trùng có chuyển động nhưng gần như không tiến về phía trước.
- Không di động: Tinh trùng không quan sát thấy chuyển động.
Tinh trùng cần di chuyển qua cổ tử cung, buồng tử cung và vòi trứng để tiếp cận noãn. Vì vậy, khi tỷ lệ tinh trùng di động tiến tới giảm, xác suất thụ thai tự nhiên có thể bị ảnh hưởng, nhất là khi đồng thời có mật độ thấp hoặc hình dạng bất thường. Tổ chức Y tế Thế giới cũng xác định bất thường về chuyển động của tinh trùng là một trong những yếu tố có thể tác động tiêu cực đến khả năng sinh sản nam.
Chỉ số nào được xem là thấp?
Theo các giá trị tham khảo đang được Hội Tiết niệu châu Âu dẫn từ Sổ tay xét nghiệm tinh dịch của WHO, giới hạn tham khảo thấp thứ năm ở nhóm nam giới từng góp phần tạo thai tự nhiên trong vòng 12 tháng là:
| Thông số | Giá trị tham khảo thấp |
| Tổng tỷ lệ di động | Khoảng 42% |
| Tỷ lệ di động tiến tới | Khoảng 30% |
Các con số này là giá trị tham khảo, không phải đường ranh tuyệt đối giữa “có khả năng sinh sản” và “vô sinh”. Một người có tỷ lệ di động dưới ngưỡng vẫn có thể giúp bạn đời mang thai; ngược lại, tinh dịch đồ nằm trong khoảng tham khảo cũng không bảo đảm chắc chắn có thai tự nhiên.
Do đó, bác sĩ không chỉ nhìn vào một tỷ lệ phần trăm mà còn phải đánh giá:
- Tổng số tinh trùng di động trong toàn bộ mẫu.
- Mật độ tinh trùng.
- Tỷ lệ tinh trùng sống.
- Hình dạng tinh trùng.
- Thể tích tinh dịch.
- Thời gian hai vợ chồng mong con.
- Tuổi và sức khỏe sinh sản của người vợ.
- Tiền sử bệnh lý, thuốc và lối sống của người chồng.
Tinh trùng di động kém có phải là vô sinh nam không?
Chưa thể kết luận vô sinh nam chỉ từ một kết quả tinh trùng di động kém.
Tinh dịch đồ là xét nghiệm quan trọng nhưng các thông số có thể dao động đáng kể giữa những lần xuất tinh. Hướng dẫn AUA/ASRM nhấn mạnh các giá trị tinh dịch nằm trên hoặc dưới giới hạn tham khảo không tự mình dự đoán chắc chắn khả năng sinh sản. Nếu kết quả đầu tiên bất thường, người bệnh nên được đánh giá bởi bác sĩ chuyên về sinh sản nam và thường cần ít nhất một lần tinh dịch đồ xác nhận.
Hội Tiết niệu châu Âu đưa ra khuyến cáo mạnh rằng người có tinh dịch đồ ban đầu bất thường nên thực hiện ít nhất hai lần xét nghiệm liên tiếp theo quy trình chuẩn. Hai kết quả giúp bác sĩ phân biệt tình trạng giảm di động ổn định với một biến động tạm thời do điều kiện lấy mẫu hoặc sức khỏe tại thời điểm xét nghiệm.
Một người chỉ được xem là có vấn đề sinh sản khi kết quả được đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể. Nếu chưa lập gia đình, chưa từng mong con và chỉ có một thông số hơi thấp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại, theo dõi và điều chỉnh yếu tố nguy cơ thay vì vội vàng điều trị.
Tinh trùng di động kém thì khám ở đâu?
Khám tại chuyên khoa Nam khoa – Y học sinh sản nam
Đây là lựa chọn phù hợp nhất. Bác sĩ Nam khoa – Y học sinh sản nam có thể đánh giá đồng thời:
- Tinh dịch và tinh trùng.
- Kích thước, mật độ và chức năng tinh hoàn.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Mào tinh và ống dẫn tinh.
- Nội tiết sinh sản nam.
- Bệnh lý tuyến tiền liệt và đường sinh dục.
- Chức năng cương và xuất tinh.
- Những yếu tố ảnh hưởng khả năng thụ thai của cặp đôi.
Hướng dẫn AUA/ASRM khuyến nghị nam giới có một hoặc nhiều thông số tinh dịch bất thường cần được khám bởi chuyên gia sinh sản nam để khai thác bệnh sử, khám trực tiếp và chỉ định xét nghiệm có mục tiêu. Việc chỉ gửi mẫu đến phòng xét nghiệm rồi tự mua thuốc chưa phải là một quy trình chẩn đoán đầy đủ.
Chọn nơi có phòng xét nghiệm tinh dịch đạt chuẩn
Khả năng di động là chỉ số phụ thuộc nhiều vào thời gian và kỹ thuật phân tích. Mẫu tinh dịch cần được thu nhận, bảo quản và đánh giá theo quy trình chuẩn hóa để giảm sai lệch.
Sổ tay xét nghiệm tinh dịch của WHO được xây dựng nhằm thống nhất phương pháp phân tích và tăng khả năng so sánh kết quả giữa các phòng xét nghiệm. Vì vậy, người bệnh nên chọn cơ sở có phòng xét nghiệm Nam khoa hoặc tinh dịch học, thay vì cơ sở chỉ nhận mẫu rồi vận chuyển đi xa mà không kiểm soát rõ thời gian và điều kiện bảo quản.
Một phòng xét nghiệm phù hợp cần:
- Hướng dẫn thời gian kiêng xuất tinh rõ ràng.
- Có phòng lấy mẫu riêng tư.
- Yêu cầu thu toàn bộ mẫu tinh dịch.
- Ghi nhận nếu làm mất phần đầu của mẫu.
- Phân tích mẫu trong thời gian thích hợp.
- Đánh giá cả di động tiến tới và tổng di động.
- Kiểm tra tỷ lệ sống khi nhiều tinh trùng không di động.
- Có bác sĩ đọc kết quả trong bối cảnh lâm sàng.
Theo thông tin công khai của Men’s Health, quy trình tinh dịch đồ tại Trung tâm bao gồm phòng lấy mẫu riêng, yêu cầu thu đầy đủ tinh dịch và phân tích các thông số số lượng, di động, tỷ lệ sống và hình dạng dưới kính hiển vi.
Chọn nơi có siêu âm Doppler bìu – tinh hoàn
Siêu âm Doppler có thể hỗ trợ đánh giá:
- Thể tích tinh hoàn.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Tổn thương mào tinh.
- Khối bất thường trong tinh hoàn.
- Di chứng viêm hoặc chấn thương.
- Một số dấu hiệu tắc nghẽn đường sinh dục.
Tuy nhiên, siêu âm không thay thế khám trực tiếp. Giãn tĩnh mạch thừng tinh chủ yếu được chẩn đoán bằng thăm khám; Doppler thường được sử dụng khi kết quả khám chưa rõ hoặc cần đánh giá thêm.
Chọn nơi có khả năng xét nghiệm nội tiết sinh sản
Không phải trường hợp giảm di động nào cũng cần xét nghiệm toàn bộ hormone. Bác sĩ có thể chỉ định khi người bệnh đồng thời có:
- Mật độ tinh trùng thấp.
- Không có tinh trùng.
- Tinh hoàn nhỏ.
- Giảm ham muốn.
- Rối loạn cương.
- Ít râu hoặc giảm khối cơ.
- Vú to ở nam giới.
- Tiền sử dậy thì muộn.
- Nghi bệnh tuyến yên.
Các xét nghiệm thường được cân nhắc gồm FSH, LH, testosterone buổi sáng và prolactin. Hướng dẫn châu Âu khuyến nghị đánh giá hormone trong trường hợp giảm tinh trùng và vô tinh; AUA/ASRM cũng yêu cầu xét nghiệm nội tiết có mục tiêu thay vì thực hiện đại trà cho mọi người bệnh.
Chọn nơi có thể phối hợp hỗ trợ sinh sản
Nếu tinh trùng di động rất thấp, tổng số tinh trùng di động thấp hoặc người vợ có quỹ thời gian sinh sản hạn chế, cơ sở khám cần phối hợp được với đơn vị hỗ trợ sinh sản.
Các phương án có thể gồm:
- Theo dõi và quan hệ tự nhiên.
- Bơm tinh trùng vào buồng tử cung.
- Thụ tinh trong ống nghiệm.
- Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn.
- Đông lạnh tinh trùng trong trường hợp phù hợp.
Lựa chọn không chỉ dựa vào tỷ lệ di động mà phải tính đến tổng số tinh trùng di động sau lọc rửa và tình trạng của người vợ. AUA/ASRM cho biết cơ hội thành công của bơm tinh trùng có thể giảm khi tổng số tinh trùng di động sau xử lý dưới khoảng 5 triệu; trong trường hợp phù hợp, IVF hoặc ICSI có thể được cân nhắc.
Vì sao tinh trùng di động kém?
Lấy mẫu hoặc phân tích mẫu chưa đúng
Đây là yếu tố cần được kiểm tra đầu tiên.
Kết quả có thể bị ảnh hưởng khi:
- Mẫu không được lấy toàn bộ.
- Phần tinh dịch đầu bị rơi ra ngoài.
- Mẫu để quá lâu trước khi phân tích.
- Mẫu tiếp xúc với nhiệt độ không phù hợp.
- Dùng chất bôi trơn không được phòng xét nghiệm cho phép.
- Thời gian kiêng xuất tinh không đúng hướng dẫn.
- Người bệnh vừa sốt hoặc mắc bệnh cấp tính.
- Phòng xét nghiệm không tuân thủ quy trình chuẩn.
Vì tinh trùng là tế bào sống, thời gian và điều kiện xử lý mẫu có thể tác động trực tiếp đến biểu hiện di động. WHO khuyến nghị sử dụng phương pháp phân tích chuẩn hóa nhằm duy trì chất lượng và khả năng so sánh kết quả.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là một bất thường thường gặp ở nam giới hiếm muộn. Tình trạng ứ trệ tĩnh mạch có thể liên quan đến tăng nhiệt độ bìu, thiếu oxy mô và stress oxy hóa, từ đó ảnh hưởng đến chức năng tinh hoàn và chất lượng tinh trùng.
Dấu hiệu gợi ý gồm:
- Nặng hoặc đau âm ỉ vùng bìu.
- Đau tăng khi đứng lâu hoặc vận động.
- Tĩnh mạch bìu nổi ngoằn ngoèo.
- Một bên tinh hoàn nhỏ hơn.
- Tinh dịch đồ bất thường kéo dài.
Không phải mọi giãn tĩnh mạch phát hiện trên siêu âm đều cần phẫu thuật. Điều trị thường chỉ được cân nhắc khi có giãn tĩnh mạch sờ thấy trên lâm sàng, cặp đôi đang hiếm muộn và tinh dịch đồ bất thường.
Viêm nhiễm đường sinh dục
Viêm niệu đạo, viêm tuyến tiền liệt, viêm mào tinh hoặc viêm tinh hoàn có thể ảnh hưởng môi trường tinh dịch và chức năng tinh trùng trong một số trường hợp.
Người bệnh cần báo với bác sĩ nếu có:
- Tiểu buốt hoặc tiểu rát.
- Niệu đạo chảy dịch.
- Đau khi xuất tinh.
- Tinh dịch có máu.
- Đau vùng chậu.
- Đau hoặc sưng mào tinh.
- Sốt hoặc tiền sử bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Không nên tự dùng kháng sinh chỉ vì tinh trùng di động thấp. Bác sĩ chỉ nên điều trị nhiễm trùng khi có triệu chứng, xét nghiệm hoặc bằng chứng vi sinh phù hợp.
Sốt và bệnh cấp tính
Sốt cao có thể ảnh hưởng tạm thời đến quá trình sản xuất và chất lượng tinh trùng. Vì một chu kỳ sinh tinh kéo dài nhiều tuần, thay đổi trên tinh dịch đồ có thể xuất hiện sau đợt bệnh và cần thời gian mới hồi phục.
Người vừa sốt, nhiễm virus, nhập viện hoặc trải qua phẫu thuật nên thông báo với bác sĩ. Tùy thời điểm mắc bệnh, bác sĩ có thể hẹn xét nghiệm lại thay vì kết luận ngay một bất thường kéo dài.
Hút thuốc, rượu bia và béo phì
Hút thuốc có liên quan bất lợi với các thông số tinh dịch, trong đó có khả năng di động. Uống rượu nhiều kéo dài và béo phì cũng có thể tác động đến hormone, stress oxy hóa và sức khỏe sinh sản. WHO ghi nhận hút thuốc, uống rượu quá mức, béo phì và tiếp xúc độc chất môi trường có thể ảnh hưởng đến số lượng cũng như chất lượng giao tử.
Điều này không có nghĩa chỉ cần bỏ thuốc hoặc giảm cân là mọi trường hợp sẽ trở lại bình thường. Tuy nhiên, kiểm soát các yếu tố nguy cơ giúp tối ưu phần chức năng tinh hoàn còn lại và cải thiện sức khỏe toàn thân.
Testosterone và steroid tăng cơ
Testosterone ngoại sinh hoặc steroid đồng hóa có thể ức chế tín hiệu LH và FSH từ tuyến yên. Hậu quả là nồng độ testosterone bên trong tinh hoàn giảm, quá trình tạo tinh trùng suy yếu, số lượng và khả năng di động có thể giảm; trường hợp nặng có thể không còn tinh trùng trong tinh dịch.
AUA/ASRM khuyến cáo không sử dụng testosterone đơn trị liệu cho nam giới đang muốn duy trì khả năng sinh sản hiện tại hoặc tương lai.
Người bệnh cần khai báo trung thực:
- Testosterone tiêm hoặc gel.
- Steroid tăng cơ.
- Thuốc “hậu chu kỳ”.
- Hormone mua trực tuyến.
- Thực phẩm bổ sung không rõ thành phần.
Không nên tự dùng thêm thuốc để “kích trục” vì phác đồ phục hồi phụ thuộc loại thuốc, thời gian sử dụng, hormone và mục tiêu sinh sản.
Rối loạn nội tiết
Thiếu hormone hướng sinh dục từ tuyến yên có thể làm giảm sản xuất testosterone trong tinh hoàn và gián đoạn sinh tinh. Tăng prolactin, bệnh tuyến yên hoặc một số rối loạn nội tiết khác cũng có thể ảnh hưởng đến ham muốn, cương dương và chất lượng tinh trùng.
Đây là nhóm nguyên nhân cần điều trị đúng cơ chế. AUA/ASRM ghi nhận người suy sinh dục do thiếu gonadotropin có thể được điều trị bằng hormone phù hợp để khởi động sinh tinh, thay vì bổ sung testosterone ngoại sinh.
Bất thường cấu trúc của tinh trùng
Một số trường hợp hiếm gặp có tỷ lệ tinh trùng gần như bất động kéo dài do bất thường cấu trúc đuôi tinh trùng hoặc rối loạn di truyền ảnh hưởng hệ lông chuyển.
Bác sĩ có thể nghi ngờ khi:
- Nhiều lần xét nghiệm đều cho tỷ lệ di động rất thấp.
- Tỷ lệ sống vẫn còn nhưng tinh trùng không di chuyển.
- Người bệnh có tiền sử viêm xoang, viêm đường hô hấp hoặc giãn phế quản tái diễn.
- Trong gia đình có người gặp vấn đề tương tự.
Nhóm này có thể cần đánh giá chuyên sâu về hình thái, tỷ lệ sống, di truyền hoặc kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
Không tìm được nguyên nhân rõ ràng
Một số nam giới đã được khám, siêu âm và xét nghiệm nhưng vẫn không xác định được nguyên nhân cụ thể. Đây thường được gọi là bất thường tinh dịch vô căn.
Trong tình huống này, bác sĩ cần tránh cam kết một loại thuốc bổ sẽ chắc chắn làm tinh trùng khỏe lại. Kế hoạch điều trị phải dựa trên mức độ bất thường, thời gian mong con và sức khỏe sinh sản của người vợ.
Khám tinh trùng di động kém gồm những bước nào?
Bước 1: Kiểm tra lại phiếu tinh dịch đồ
Bác sĩ sẽ xem:
- Tổng tỷ lệ di động.
- Di động tiến tới.
- Mật độ và tổng số tinh trùng.
- Tỷ lệ sống.
- Hình dạng tinh trùng.
- Thể tích và độ pH.
- Bạch cầu trong tinh dịch.
- Thời gian kiêng xuất tinh.
- Mẫu có bị thiếu hay không.
- Thời gian từ lúc lấy đến lúc phân tích.
Chỉ số “di động kém” cần được đọc trong toàn bộ bức tranh, không thể tách rời khỏi mật độ và tổng số tinh trùng trong mẫu.
Bước 2: Làm lại tinh dịch đồ khi cần
Nếu kết quả đầu tiên bất thường, hướng dẫn châu Âu khuyến cáo thực hiện ít nhất hai lần tinh dịch đồ liên tiếp. AUA/ASRM cũng nhấn mạnh tinh dịch là một chỉ số sinh học biến thiên và các mẫu xác nhận đặc biệt quan trọng khi lần đầu có bất thường.
Bác sĩ sẽ hướng dẫn thời điểm xét nghiệm lại dựa trên:
- Mức độ giảm di động.
- Tình trạng sốt hoặc bệnh gần đây.
- Thuốc đang sử dụng.
- Kế hoạch có con.
- Tuổi của người vợ.
- Những bất thường khác trong tinh dịch.
Bước 3: Khám cơ quan sinh dục
Bác sĩ có thể đánh giá:
- Kích thước và mật độ tinh hoàn.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Mào tinh và ống dẫn tinh.
- Tinh hoàn ẩn hoặc teo tinh hoàn.
- Khối bất thường ở bìu.
- Đặc điểm thiếu testosterone.
- Tuyến tiền liệt khi có chỉ định.
Khám trực tiếp là phần quan trọng trong đánh giá người có tinh dịch đồ bất thường và không thể được thay thế hoàn toàn bằng siêu âm.
Bước 4: Siêu âm và xét nghiệm có mục tiêu
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:
| Khảo sát | Khi nào có thể cần |
| Siêu âm Doppler bìu | Nghi giãn tĩnh mạch, teo hoặc khối tinh hoàn |
| FSH, LH, testosterone | Mật độ thấp, tinh hoàn nhỏ hoặc có dấu hiệu nội tiết |
| Prolactin | Giảm ham muốn, testosterone thấp kèm LH thấp |
| Xét nghiệm vi sinh | Có triệu chứng viêm hoặc bạch cầu tinh dịch tăng |
| Xét nghiệm di truyền | Số lượng tinh trùng giảm rất nặng hoặc vô tinh |
| Độ phân mảnh DNA tinh trùng | Một số trường hợp vô sinh không rõ nguyên nhân, thất bại hỗ trợ sinh sản hoặc sảy thai tái diễn |
Xét nghiệm phân mảnh DNA không phải xét nghiệm thường quy cho mọi trường hợp giảm di động. Hướng dẫn châu Âu khuyến nghị sử dụng có chọn lọc trong vô sinh không rõ nguyên nhân, thất bại hỗ trợ sinh sản hoặc sảy thai tái diễn.
Bước 5: Đánh giá người vợ song song
Khả năng có thai là kết quả của cả hai vợ chồng. Tuổi, dự trữ buồng trứng, khả năng rụng trứng và tình trạng vòi trứng của người vợ ảnh hưởng trực tiếp đến việc nên chờ cải thiện tinh dịch, điều trị nguyên nhân hay chuyển sang hỗ trợ sinh sản.
Cả AUA/ASRM và Hội Tiết niệu châu Âu đều khuyến nghị đánh giá đồng thời hai người thay vì điều trị người chồng trong thời gian dài mà không xem xét quỹ thời gian sinh sản của người vợ.
Tinh trùng di động kém điều trị như thế nào?
Điều chỉnh yếu tố ảnh hưởng có thể đảo ngược
Người bệnh có thể được hướng dẫn:
- Ngừng hút thuốc.
- Hạn chế rượu bia.
- Không dùng testosterone hoặc steroid tăng cơ.
- Duy trì cân nặng phù hợp.
- Ngủ đủ.
- Tập luyện vừa sức.
- Kiểm soát đái tháo đường và bệnh chuyển hóa.
- Tránh nhiệt độ cao kéo dài vùng bìu.
- Rà soát thuốc có thể ảnh hưởng sinh sản.
- Điều trị bệnh nền.
Hiệu quả không xuất hiện ngay sau vài ngày vì quá trình sinh tinh cần thời gian. Việc tái đánh giá thường được lên kế hoạch sau một khoảng đủ dài để phản ánh chu kỳ sản xuất tinh trùng mới.
Điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh đúng chỉ định
Phẫu thuật có thể được cân nhắc khi người bệnh có đồng thời:
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh sờ thấy trên lâm sàng.
- Hai vợ chồng đang hiếm muộn.
- Tinh dịch đồ bất thường.
- Người vợ còn quỹ thời gian sinh sản phù hợp.
- Chưa xác định được nguyên nhân nổi bật khác.
Dữ liệu tổng hợp cho thấy điều trị giãn tĩnh mạch lâm sàng có thể cải thiện một số thông số tinh dịch và tỷ lệ mang thai ở nhóm được lựa chọn phù hợp, nhưng lợi ích riêng đối với độ di động không hoàn toàn đồng nhất giữa các nghiên cứu. Không nên phẫu thuật chỉ vì siêu âm thấy giãn nhẹ mà khám lâm sàng không phát hiện.
Điều trị viêm nhiễm khi có bằng chứng
Kháng sinh chỉ phù hợp khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ hợp lý nhiễm trùng. Điều trị kháng sinh tràn lan có thể gây tác dụng phụ, kháng thuốc và không cải thiện được độ di động nếu nguyên nhân không phải do vi khuẩn.
Điều trị nội tiết đúng nguyên nhân
Người thiếu hormone tuyến yên có thể được điều trị bằng gonadotropin hoặc phương án chuyên biệt để kích thích tinh hoàn tạo testosterone nội sinh và sản xuất tinh trùng.
Người đang mong con không nên tự dùng testosterone. Testosterone ngoại sinh có thể làm sinh tinh giảm thêm hoặc ngừng hoàn toàn.
Thuốc bổ tinh và chất chống oxy hóa
Stress oxy hóa có thể ảnh hưởng màng tế bào, phản ứng cực đầu, DNA và khả năng di động của tinh trùng. Tuy nhiên, bằng chứng về lợi ích lâm sàng của các chất chống oxy hóa vẫn chưa nhất quán.
Hội Tiết niệu châu Âu ghi nhận một số phân tích cho thấy lợi ích, nhưng các nghiên cứu có chất lượng hạn chế và một thử nghiệm lớn không ghi nhận cải thiện đáng kể so với giả dược. AUA/ASRM cũng đánh giá lợi ích của vitamin và thực phẩm bổ sung trong điều trị vô sinh nam còn đáng nghi ngờ và chưa đủ dữ liệu để khuyến nghị một hoạt chất cụ thể.
Vì vậy, người bệnh không nên:
- Dùng nhiều loại thuốc bổ cùng lúc.
- Uống kéo dài mà không xét nghiệm lại.
- Thay thế điều trị nguyên nhân bằng thực phẩm bổ sung.
- Tin vào cam kết làm tinh trùng “khỏe 100%” trong vài tuần.
Hỗ trợ sinh sản
Nếu độ di động thấp kéo dài, bác sĩ sẽ cân nhắc tổng số tinh trùng di động và tình trạng của người vợ để lựa chọn:
- Quan hệ tự nhiên có theo dõi.
- Bơm tinh trùng vào buồng tử cung.
- Thụ tinh trong ống nghiệm.
- Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn.
ICSI có thể giúp vượt qua một phần hạn chế về số lượng, di động và hình dạng khi vẫn tìm được tinh trùng sống phù hợp để tiêm vào noãn. Tuy nhiên, hỗ trợ sinh sản không thay thế việc tìm những bệnh lý cần điều trị hoặc theo dõi ở người chồng.
Khi nào cần đi khám sớm?
Nam giới nên đặt lịch khám Nam khoa sớm nếu:
- Hai lần tinh dịch đồ đều cho thấy di động thấp.
- Tổng tỷ lệ di động hoặc di động tiến tới giảm nhiều.
- Đồng thời có mật độ tinh trùng thấp.
- Hai vợ chồng đang mong con.
- Người vợ từ 35 tuổi trở lên.
- Từng bị tinh hoàn ẩn.
- Từng viêm tinh hoàn do quai bị.
- Có giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Tinh hoàn nhỏ hoặc không đều hai bên.
- Đau, sưng hoặc có khối cứng ở bìu.
- Đang hoặc từng dùng testosterone, steroid.
- Từng hóa trị hoặc xạ trị.
- Có rối loạn cương hoặc xuất tinh.
- Đã thất bại bơm tinh trùng hoặc thụ tinh trong ống nghiệm.
Không nên tiếp tục uống thuốc bổ trong nhiều tháng trước khi đi khám, đặc biệt khi người vợ có tuổi sinh sản cao hoặc dự trữ buồng trứng giảm.
Tiêu chí lựa chọn nơi khám tinh trùng di động kém
Một cơ sở phù hợp nên đáp ứng các tiêu chí sau:
Có bác sĩ chuyên về Nam khoa – Y học sinh sản
Bác sĩ cần có khả năng khám tinh hoàn, đọc tinh dịch đồ, đánh giá nội tiết và xây dựng kế hoạch điều trị theo nguyên nhân.
Có phòng xét nghiệm tinh dịch tại chỗ
Điều này giúp giảm thời gian vận chuyển và kiểm soát tốt điều kiện phân tích chỉ số di động.
Có phòng lấy mẫu kín đáo
Không gian riêng tư giúp người bệnh giảm căng thẳng, lấy mẫu đầy đủ và hạn chế sai lệch do quá trình thu mẫu.
Có siêu âm Doppler và xét nghiệm nội tiết
Cơ sở cần đủ khả năng đánh giá giãn tĩnh mạch thừng tinh, thể tích tinh hoàn và những rối loạn hormone liên quan.
Có liên kết hỗ trợ sinh sản
Người bệnh cần được tư vấn kịp thời nếu tổng số tinh trùng di động quá thấp hoặc người vợ không còn nhiều thời gian chờ đợi.
Không cam kết tăng tinh trùng tuyệt đối
Không cơ sở nào có thể bảo đảm mọi người bệnh sẽ cải thiện độ di động hoặc có thai tự nhiên. Tư vấn đáng tin cậy phải nêu rõ nguyên nhân, mục tiêu, thời gian theo dõi và giới hạn của từng phương án.
Tinh trùng di động kém & Những Câu Hỏi Thường Gặp
Tinh trùng di động kém có mang thai tự nhiên được không?
Có thể. Khả năng có thai phụ thuộc mức độ giảm di động, tổng số tinh trùng di động, hình dạng tinh trùng, tần suất quan hệ và sức khỏe sinh sản của người vợ.
Một tỷ lệ hơi thấp không đồng nghĩa chắc chắn phải làm thụ tinh trong ống nghiệm.
Tinh trùng di động tiến tới 20% có thấp không?
So với giá trị tham khảo thấp khoảng 30% được các hướng dẫn hiện hành sử dụng, tỷ lệ 20% là dưới khoảng tham khảo. Tuy nhiên, cần đánh giá tổng số tinh trùng, mật độ, tỷ lệ sống và ít nhất một mẫu xác nhận trước khi kết luận mức độ ảnh hưởng.
Tinh trùng không di động có phải đã chết không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Một tinh trùng không chuyển động vẫn có thể còn sống. Khi tỷ lệ bất động cao, phòng xét nghiệm có thể đánh giá tỷ lệ sống để phân biệt tinh trùng sống nhưng không di động với tinh trùng đã chết.
Một lần tinh dịch đồ di động kém có cần uống thuốc ngay không?
Không nên. Trước tiên cần xem lại điều kiện lấy mẫu, tình trạng sốt, thuốc đang sử dụng và các thông số khác. Nếu kết quả bất thường, thường cần xét nghiệm lại và khám Nam khoa.
Kiêng xuất tinh lâu có làm tinh trùng di động kém không?
Thời gian kiêng quá ngắn hoặc quá dài đều có thể làm thay đổi các thông số tinh dịch. Người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn của phòng xét nghiệm và duy trì điều kiện tương tự giữa các lần kiểm tra để kết quả dễ so sánh.
Tinh trùng di động kém có phải do thủ dâm nhiều không?
Tần suất xuất tinh có thể làm thay đổi tạm thời thể tích và một số thông số của mẫu, nhưng không thể quy mọi trường hợp giảm di động cho thủ dâm. Cần đánh giá thêm sức khỏe tinh hoàn, giãn tĩnh mạch, thuốc, sốt, lối sống và quy trình lấy mẫu.
Tập gym có làm tinh trùng yếu không?
Tập luyện hợp lý không đồng nghĩa gây giảm di động. Nguy cơ đáng chú ý nằm ở việc sử dụng testosterone hoặc steroid đồng hóa để tăng cơ. Các hormone ngoại sinh này có thể ức chế sinh tinh và làm tinh dịch đồ xấu đi.
Giãn tĩnh mạch thừng tinh có làm tinh trùng di động kém không?
Có thể. Giãn tĩnh mạch lâm sàng có liên quan đến suy giảm chức năng tinh hoàn và các thông số tinh dịch ở một số người. Tuy nhiên, không phải ai bị giãn cũng cần phẫu thuật.
Tinh trùng di động kém có nên làm xét nghiệm DNA tinh trùng không?
Không cần thực hiện thường quy cho mọi người. Xét nghiệm phân mảnh DNA thường được cân nhắc khi vô sinh không rõ nguyên nhân, sảy thai tái diễn hoặc thất bại hỗ trợ sinh sản.
Uống thuốc bổ bao lâu thì tinh trùng di động tốt lên?
Không có thời gian chung hoặc loại thuốc bổ nào bảo đảm hiệu quả. Bằng chứng về các chất chống oxy hóa còn mâu thuẫn. Người bệnh cần điều trị nguyên nhân, điều chỉnh lối sống và xét nghiệm lại theo lịch của bác sĩ.
Tinh trùng di động kém nên khám ở đâu tại TP.HCM?
Nam giới nên chọn trung tâm Nam khoa – Y học sinh sản có bác sĩ chuyên khoa, phòng tinh dịch đồ tại chỗ, siêu âm Doppler bìu, xét nghiệm nội tiết và khả năng phối hợp hỗ trợ sinh sản. Nên ưu tiên nơi bảo đảm phòng lấy mẫu kín đáo và có bác sĩ trực tiếp giải thích kết quả.
Kết luận
Tinh trùng di động kém nên được khám tại chuyên khoa Nam khoa – Y học sinh sản nam, không nên chỉ làm xét nghiệm tại phòng lab rồi tự mua thuốc bổ. Bác sĩ cần kiểm tra lại điều kiện lấy mẫu, xác nhận kết quả bằng tinh dịch đồ lặp lại và tìm các nguyên nhân như giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm nhiễm, rối loạn nội tiết, thuốc, steroid hoặc bệnh lý tinh hoàn.
Giảm di động không đồng nghĩa chắc chắn vô sinh. Khả năng có thai phụ thuộc toàn bộ chất lượng mẫu tinh dịch và sức khỏe sinh sản của cả hai vợ chồng. Một số trường hợp có thể cải thiện sau điều trị nguyên nhân và điều chỉnh lối sống; trường hợp nặng vẫn có thể được tư vấn hỗ trợ sinh sản phù hợp.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy là bác sĩ chuyên ngành Nam khoa – Y học giới tính và là Nhà sáng lập Hệ thống Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health. Thông tin chuyên môn công khai của Trung tâm ghi nhận bác sĩ hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe nam giới, Nam khoa và Y học giới tính.
Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health triển khai tinh dịch đồ, siêu âm Doppler bẹn – bìu, đánh giá nội tiết sinh sản và các xét nghiệm liên quan đến vô sinh – hiếm muộn nam. Người bệnh có tinh trùng di động kém có thể được đánh giá đồng bộ từ chất lượng mẫu, chức năng tinh hoàn đến kế hoạch sinh sản của cặp đôi, thay vì chỉ điều trị một chỉ số riêng lẻ.
